1. Nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản cho người xơ gan

●   Năng lượng:

Người bệnh cần khoảng 30–35 Kcal/kg cân nặng lý tưởng mỗi ngày để giảm quá trình dị hóa và hạn chế phân giải protein. Lượng năng lượng sẽ được điều chỉnh tùy mức độ suy dinh dưỡng hoặc thừa cân.

●   Chất đạm (protein):

Trong dinh dưỡng cho người xơ gan, người còn bù và không suy dinh dưỡng nên dùng khoảng 1,2g protein/kg/ngày. Trường hợp teo cơ hoặc suy dinh dưỡng cần tăng lên 1,5g/kg/ngày. Ưu tiên bổ sung BCAA (0,25g/kg/ngày) vì ít tạo amoniac khi tiêu hóa.

●   Chất béo:

Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân xơ gan nên đảm bảo 18–25% năng lượng từ chất béo. Người bệnh nên chọn chất béo không no, đặc biệt omega-3 từ cá biển và các loại hạt để hỗ trợ chuyển hóa tốt hơn.

●   Chất bột đường (glucid):

Cần bổ sung đủ glucid để duy trì dự trữ glycogen ở gan, giúp năng lượng ổn định trong ngày. Đây là yếu tố quan trọng trong dinh dưỡng cho người xơ gan.

●   Vitamin và khoáng chất:

Chế độ dinh dưỡng cho người xơ gan cần cung cấp đủ vitamin, nhất là A, D, E, K vì các vitamin tan trong dầu thường bị giảm trong bệnh lý gan. Lượng muối nên dưới 5g/ngày. Người bệnh cũng nên ăn nhiều chất xơ hòa tan để kiểm soát đường huyết, giảm hấp thụ amoniac và tránh táo bón.
 Lượng nước hằng ngày được tính theo nước tiểu 24 giờ trước đó cộng thêm dịch thất thoát (sốt, nôn, tiêu chảy…) và 300–500 ml tùy thời tiết.

●   Bữa ăn và cách chế biến

Dinh dưỡng cho bệnh nhân xơ gan nên chia thành 4–6 bữa nhỏ mỗi ngày để tránh hạ đường huyết do giảm dự trữ glycogen. Cần thêm một bữa phụ buổi tối khoảng 200 calo để hạn chế tiêu hao protein cơ. Không nhịn ăn kéo dài, tránh ăn quá nhiều chất béo trong một bữa. Thức ăn nên được chế biến mềm, nhừ và dễ tiêu hóa.

>>> Xem thêm: Bảo hiểm sức khỏe là gì? - 5 điều CẦN BIẾT khi mua bảo hiểm sức khỏe

Nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản cho người bị xơ gan

2. Nguồn thực phẩm nên bổ sung

Trong dinh dưỡng cho người xơ gan, người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm giàu acid amin phân nhánh như đậu nành, giá đỗ, rau đay, hạt bí, cá thu, cá nục, cá hồi, cá mòi và thịt gà. Những thực phẩm này hỗ trợ phục hồi cơ và giảm sinh amoniac khi tiêu hóa.

Protein chất lượng cao từ cá, thịt gia cầm, trứng, sữa hoặc các loại đậu là nguồn dinh dưỡng phù hợp. Việc xen kẽ protein thực vật và động vật giúp gan chuyển hóa dễ dàng hơn.

Carbohydrate từ gạo lứt, khoai lang, ngũ cốc nguyên hạt hay rau củ giàu chất xơ như bông cải, cà rốt hoặc rau ngót giúp cung cấp năng lượng ổn định và phòng ngừa táo bón.

Người bệnh xơ gan nên chọn chất béo lành mạnh như dầu ô liu, dầu hạt lanh hoặc cá béo giàu omega-3 để hỗ trợ chuyển hóa và giảm tích tụ chất béo trong gan.

Rau củ tươi, mềm và ít xơ cứng dễ tiêu hóa hơn và giúp bổ sung chất xơ hòa tan. Trái cây giàu vitamin C và chất chống oxy hóa như cam, bưởi, táo hay dứa có lợi cho hệ miễn dịch và bảo vệ tế bào gan.

Một số thực phẩm nhuận tràng như khoai lang hoặc đu đủ cũng hữu ích vì giúp phòng ngừa táo bón. Người bệnh cần uống đủ nước mỗi ngày để duy trì đào thải và ổn định tiêu hóa.

Người xơ gan nên ăn gì?

3. Thực phẩm cần hạn chế hoặc tránh

●  Muối: Giảm xuống dưới 2g/ngày để tránh giữ nước và phù nề.

●  Đồ chiên rán, xào và thực phẩm nhiều dầu mỡ: Vì chứa nhiều chất béo bão hòa, dễ gây quá tải cho gan.

●  Rượu bia, thuốc lá và chất kích thích: Tuyệt đối tránh vì chúng làm tổn thương tế bào gan và khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.

●  Thịt đỏ: Tiêu hóa chậm, tăng gánh nặng chuyển hóa protein cho gan, nên hạn chế.

●  Thực phẩm chế biến sẵn: Bao gồm đồ hộp, xúc xích, thịt xông khói… vì chứa nhiều phẩm màu, chất bảo quản và phụ gia không tốt cho gan.

●  Thực phẩm dễ gây dị ứng: Như hải sản lạ, nhộng tằm; người bệnh nên thận trọng khi sử dụng.

●  Các loại quả dễ gây táo bón: Như ổi xanh, hồng xiêm, cần hạn chế để tránh ảnh hưởng tiêu hóa.

Hạn chế đồ dầu mỡ

4. Mẹo chế biến và ăn uống cho người xơ gan

Trong dinh dưỡng cho người xơ gan, người bệnh không cần loại bỏ hoàn toàn các món ăn yêu thích, chỉ cần điều chỉnh cách chế biến cho phù hợp với sức khỏe gan. 

●   Ưu tiên thịt nạc

Nên dùng thịt nạc thay cho thịt mỡ hoặc thịt nhiều gân để giảm lượng chất béo bão hòa, giúp gan dễ tiêu hóa hơn.

Ưu tiên thịt nạn để dễ tiêu hóa

●       Chọn cá tươi thay vì cá vụn

Cá tươi giàu dinh dưỡng, giàu omega-3 và an toàn hơn cá xay, cá vụn hay cá đã xử lý sẵn. Điều này hỗ trợ tốt cho chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân xơ gan.

●       Tăng cường đậu và rau màu sắc

Đậu và các loại rau nhiều màu như bông cải xanh, cà rốt hay rau lá xanh cung cấp vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa. Người bệnh chỉ nên hạn chế rau nhiều tinh bột như khoai tây, bí đỏ hoặc ngô.

●       Giảm đường trong món ăn

Không nên thêm nhiều đường vào món ăn vì đường dư thừa làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.

●       Điều chỉnh theo bệnh lý đi kèm

Nếu người bệnh xơ gan kèm đái tháo đường, nên ưu tiên đạm thực vật như đậu hũ, đậu gà, đậu nành, mì căn, hạt chia và rau họ cải. Có thể xen kẽ với cá béo hoặc thịt trắng để đảm bảo đủ dinh dưỡng mà vẫn kiểm soát đường huyết.

●       Tham vấn bác sĩ khi gặp khó khăn

Thay đổi chế độ ăn có thể gây nhiều bỡ ngỡ ban đầu. Khi cần hỗ trợ, người bệnh nên đến cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn phù hợp với từng giai đoạn bệnh.

5. Gợi ý thực đơn cho người bị xơ gan tham khảo

Để hỗ trợ người bệnh cải thiện sức khỏe và giảm áp lực lên gan, dưới đây là một số gợi ý thực đơn hằng ngày được thiết kế theo nguyên tắc: ít muối – dễ tiêu – giàu đạm chất lượng cao – hạn chế dầu mỡ. Người bệnh có thể linh hoạt thay đổi món ăn dựa trên khả năng ăn uống và tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng.

Thực đơn 1: dễ tiêu – nhẹ bụng

●       Bữa sáng: Cháo yến mạch nấu thịt băm, 1 ly sữa ít béo

●       Bữa trưa: Cơm – cá hồi hấp gừng – bí đỏ hầm mềm – 1 quả chuối

●       Bữa tối: Cháo đậu xanh nấu thịt gà – rau cải ngọt luộc

●       Bữa phụ: Sữa công thức dành cho người xơ gan (giàu BCAA)

Thực đơn 2: đủ năng lượng – giàu đạm tốt

●       Bữa sáng: Bún cá nục, 1 miếng đu đủ chín

●       Bữa trưa: Cơm – thịt gà áp chảo nhạt – canh cà rốt – rau dền luộc

●       Bữa tối: Cá basa kho nhạt – canh mướp nấu tôm – cơm mềm

●       Bữa phụ: Sữa chua không đường

Thực đơn 3: tăng cường vitamin – khoáng chất

●       Bữa sáng: Cháo cá lóc

●       Bữa trưa: Cơm – tôm rang nhạt – súp lơ luộc – 1 quả táo

●       Bữa tối: Đậu hũ sốt nấm – rau muống luộc – cơm ít

●       Bữa phụ: Sữa giàu năng lượng dành cho bệnh nhân gan

Thực đơn 4: phù hợp người ăn kém – cần bổ sung năng lượng

●      Bữa sáng: Cháo thịt gà xé – 1 cốc sữa bổ sung BCAA

●       Bữa trưa: Cơm – cá thu kho nhạt – rau cải luộc – đu đủ chín

●       Bữa tối: Canh khoai tây nấu thịt nạc – rau ngót nấu tôm

●       Bữa phụ: Yaourt không đường

Thực đơn mỗi ngày cho người xơ gan

Tuân thủ chế độ dinh dưỡng phù hợp đóng vai trò quan trọng giúp người xơ gan bảo vệ chức năng gan và làm chậm tiến triển bệnh. Khi áp dụng đúng các nguyên tắc dinh dưỡng cho người xơ gan kết hợp với thực đơn gợi ý, người bệnh sẽ dễ dàng duy trì sức khỏe ổn định hơn. Hãy bắt đầu điều chỉnh thói quen ăn uống ngay hôm nay để chăm sóc cơ thể toàn diện cùng AIA Việt Nam.