Fintech - công nghệ tài chính là gì?

1.1 Những đóng góp của Fintech đến đời sống 

Fintech đã đóng góp to lớn cho đời sống thông qua ba hướng chính:

• Tạo tiền đề để các công ty tài chính, tổ chức tín dụng nghiên cứu và phát triển các sản phẩm dịch vụ nhanh chóng, an toàn với chi phí tối ưu.

• Thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng thanh toán không tiền mặt thông qua các nền tảng internet banking, mobile banking và các giải pháp thanh toán điện tử khác.

• Mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân ở các khu vực vùng sâu vùng xa, góp phần thúc đẩy bình đẳng tài chính.

1.2. Các đối tượng của Fintech

Hệ sinh thái Fintech hiện đại bao gồm ba đối tượng chính tham gia vào quá trình vận hành và phát triển:

• Khách hàng: Là đối tượng trọng tâm, người trực tiếp sử dụng cả công nghệ và dịch vụ tài chính. Khách hàng vừa là người thụ hưởng các giá trị từ định chế tài chính và tiện ích từ công nghệ tiên tiến, vừa là động lực thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo của các bên còn lại trong hệ sinh thái. Nhu cầu ngày càng cao của khách hàng về sản phẩm tối ưu - chi phí thấp - trải nghiệm tốt đã trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển của Fintech.

• Các định chế tài chính: Bao gồm ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, công ty tài chính và công ty cho thuê tài chính. Nhóm này đóng vai trò định hướng cho thị trường tài chính phát triển và liên tục sáng tạo các sản phẩm mới nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Hiện nay, nhiều định chế tài chính đã chủ động nghiên cứu, đầu tư vào công nghệ, thậm chí liên kết hoặc thành lập các công ty Fintech để nắm bắt công nghệ mới nhất và chiếm lĩnh thị trường.

• Công ty Fintech: Ban đầu, các công ty này hoạt động độc lập và chỉ tập trung vào lĩnh vực công nghệ thông tin. Tuy nhiên, khi nhận thấy tiềm năng của việc ứng dụng công nghệ vào tài chính, họ đã mở rộng hoạt động và tạo ra những giải pháp đột phá. Hiện nay, các công ty Fintech đang tác động mạnh mẽ đến cả định chế tài chính và khách hàng, thúc đẩy sự chuyển đổi số trong toàn ngành.

  Xem thêm: Chuyên viên tài chính là gì? Những kỹ năng cần có ở chuyên viên tài chính

2. Các sản phẩm của fintech trên thị trường hiện nay

Fintech đã sản sinh ra nhiều sản phẩm và dịch vụ đa dạng, tập trung vào hai nhóm đối tượng chính: khách hàng và các định chế tài chính. Những sản phẩm nổi bật nhất trên thị trường hiện nay bao gồm:

Ví điện tử: Là giải pháp thanh toán điện tử đang phổ biến tại Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Các ví điện tử thường được liên kết với tài khoản ngân hàng, cho phép người dùng thực hiện các giao dịch nhận - chuyển tiền, thanh toán một cách nhanh chóng và tiện lợi. Một số ví điện tử nổi tiếng hiện nay bao gồm Paypal, Payoneer, Momo, ZaloPay, Moca và VNPay.

Các ví điện tử như paypal, momo là một trong những sản phẩm của fintech trên thị trường hiện nay

• E-banking: Là bộ công cụ quản lý và hỗ trợ giao dịch tài chính thông minh, hoạt động 24/7, khắc phục nhiều hạn chế của kênh giao dịch truyền thống. Thông qua E-banking, khách hàng có thể chuyển tiền, kiểm tra tài khoản, thanh toán và mua sắm hàng hóa bất cứ lúc nào. Bộ công cụ E-banking bao gồm SMS Banking, Mobile Banking và Internet Banking.

• P2P Lending (Cho vay ngang hàng): Là mô hình cho vay trực tiếp kết nối người cho vay và người đi vay mà không cần thông qua các định chế tài chính trung gian như ngân hàng thương mại hay công ty tài chính. Người cho vay chỉ cần đầu tư từ 1 triệu đồng trở lên là có thể tham gia vào mô hình này và nhận lãi suất từ 15-20%/năm, cao hơn nhiều so với lãi suất tiết kiệm truyền thống.

• Ứng dụng quản lý ngân sách: Công nghệ tài chính đã giúp người dùng giảm gánh nặng trong việc theo dõi thu nhập và quản lý chi tiêu hàng ngày, hàng tháng. Các ứng dụng này cho phép người dùng lập kế hoạch phân bổ và theo dõi chi tiêu một cách trực quan, giúp quản lý tài chính cá nhân hiệu quả hơn. Một số ứng dụng phổ biến bao gồm Money Lover, Spendee và MISA Money Keeper.

• Ứng dụng đầu tư chứng khoán: Fintech đã cách mạng hóa hoạt động đầu tư chứng khoán thông qua các ứng dụng di động, giúp nhà đầu tư không cần có mặt trực tiếp tại sàn giao dịch. Các nhà đầu tư có thể theo dõi, phân tích thị trường và đặt lệnh chỉ bằng vài thao tác đơn giản trên điện thoại. Một số ứng dụng đầu tư chứng khoán nổi tiếng tại Việt Nam bao gồm VNDirect, Infina và Finhay.

• Hình thức tín dụng trả góp: Fintech đã tạo điều kiện kết nối giữa bên bán, người mua và ngân hàng, giúp khách hàng dễ dàng mua sắm hàng hóa theo hình thức trả góp. Thay vì phải thanh toán 100% giá trị hàng hóa ngay lập tức, khách hàng có thể đăng ký mua trả góp thông qua các ứng dụng vay tiền của ngân hàng hoặc công ty tài chính, với thời gian phê duyệt khoản vay chỉ từ 15-30 phút.

• Tiền điện tử (Cryptocurrency): Là loại tiền mã hóa phi tập trung, được lưu trữ và giao dịch thông qua các phần mềm và ứng dụng di động riêng biệt. Tiền điện tử không chịu sự quản lý của bất kỳ quốc gia nào, nhưng nhờ hệ thống mã hóa phức tạp, chúng có tính bảo mật cao và đang được nhiều tổ chức phát triển như một phương tiện trao đổi và lưu trữ giá trị.

• Công nghệ Blockchain: Là một trong những công nghệ cốt lõi tạo nên đột phá cho nhiều ngành, đặc biệt là tài chính. Blockchain cung cấp tính bảo mật cao thông qua các chuỗi mã hóa, cho phép người dùng giao dịch an toàn trong một môi trường chung. Nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính đã ứng dụng công nghệ này trong bảo mật hệ thống, nhận diện khách hàng và thu thập dữ liệu về nhu cầu của khách hàng.

3. Vai trò của công nghệ tài chính - fintech

Công nghệ tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại ngành tài chính toàn cầu, mang lại nhiều lợi ích cho cả khách hàng, định chế tài chính và nền kinh tế nói chung:

Đối với khách hàng:

• Fintech giúp tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, đặc biệt đối với những người ở vùng sâu vùng xa hoặc chưa được phục vụ bởi hệ thống ngân hàng truyền thống.

• Cải thiện trải nghiệm người dùng thông qua các giao diện trực quan, thân thiện và quy trình đơn giản hóa.

• Giảm chi phí giao dịch và thời gian chờ đợi, giúp việc thanh toán và chuyển tiền trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn.

• Mang đến nhiều lựa chọn đa dạng hơn về sản phẩm và dịch vụ tài chính, từ đầu tư, tiết kiệm đến vay vốn và bảo hiểm.

Fintech mang đến nhiều lợi ích cho khách hàng 

Đối với định chế tài chính:

• Giúp tối ưu hóa quy trình nội bộ, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

• Cung cấp các công cụ phân tích dữ liệu tiên tiến, giúp hiểu rõ hơn về hành vi và nhu cầu của khách hàng.

• Hỗ trợ quản trị rủi ro hiệu quả thông qua việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và gian lận.

• Mở rộng thị trường và tiếp cận nhiều phân khúc khách hàng mới.

Đối với nền kinh tế:

• Thúc đẩy tài chính toàn diện (financial inclusion), giúp nhiều người dân có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ tài chính cơ bản.

• Hỗ trợ phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần minh bạch hóa nền kinh tế và giảm chi phí xã hội.

• Tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thu hút nhân tài và vốn đầu tư vào ngành tài chính.

• Thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, dẫn đến cải tiến liên tục về chất lượng dịch vụ và giảm chi phí cho người tiêu dùng.

4. Giải đáp xem Fintech an toàn hay rủi ro

Vấn đề an toàn luôn là mối quan tâm hàng đầu khi nhắc đến công nghệ tài chính. Theo thống kê của Forbes, hiện có khoảng 68% người dân đang tin tưởng sử dụng các dịch vụ tài chính được phát triển bởi công ty Fintech. Nhiều chuyên gia đánh giá Fintech có tính an toàn cao nhờ các hệ thống bảo mật tiên tiến như:

• Hệ thống xác thực sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt, giọng nói) tăng cường bảo mật cho tài khoản người dùng.

• Công nghệ Blockchain với các nút mã hóa phức tạp giúp bảo vệ hệ thống dữ liệu khổng lồ khỏi các cuộc tấn công mạng.

• Các giải pháp xác thực đa yếu tố (2FA, OTP) giúp ngăn chặn việc truy cập trái phép vào tài khoản.

Hệ thống xác thực sinh trắc học giúp tăng cường bảo mật cho người dùng

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm về bảo mật, Fintech vẫn tồn tại một số rủi ro và hạn chế cần lưu ý:

• Lừa đảo trực tuyến: Tình trạng lừa đảo người dùng thông qua việc giả mạo ví điện tử hoặc ứng dụng ngân hàng để đánh cắp thông tin và chiếm đoạt tài khoản ngày càng tinh vi. Hình thức phổ biến nhất là lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn và email giả mạo.

• Biến động giá cổ phiếu: Sự tăng giảm thất thường của cổ phiếu các công ty Fintech khiến nhiều nhà đầu tư nghi ngờ về tính ổn định của hệ thống và khả năng phát triển bền vững trong tương lai.

• Thiếu ý thức bảo mật từ người dùng: Mặc dù các ứng dụng tài chính được hỗ trợ bởi Fintech mang lại sự thuận tiện, nhưng tính đơn giản quá mức đôi khi khiến người dùng thiếu ý thức về quyền hạn và nghĩa vụ của bản thân, dễ dẫn đến việc chia sẻ thông tin nhạy cảm hoặc bỏ qua các biện pháp bảo mật cơ bản.

• Hạn chế trong xác minh thông tin: Các vấn đề bất cập thường xảy ra trong mảng tín dụng liên quan đến yếu tố xác minh thông tin. Dữ liệu trên các kho ứng dụng hiện tại chưa đầy đủ và còn nhiều hạn chế, dẫn đến rủi ro cho ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng khi cho vay qua ứng dụng hoặc hỗ trợ mở thẻ tín dụng.

• Khung pháp lý chưa hoàn thiện: Nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, vẫn chưa có khung pháp lý đầy đủ để quản lý và giám sát hoạt động của các công ty Fintech, tiềm ẩn rủi ro về quyền lợi và bảo vệ người tiêu dùng.

5. Thực trạng của fintech trên thế giới và ở Việt Nam

5.1. Thực trạng Fintech trên thế giới

Fintech đã và đang trở thành xu hướng phát triển toàn cầu, thu hút sự quan tâm và đầu tư mạnh mẽ từ các chuyên gia công nghệ, tài chính, các định chế tài chính và giới đầu tư trên khắp thế giới:

• Nhiều chính phủ đã nhận thức được tầm quan trọng của công nghệ tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực bảo mật, và đã xây dựng kế hoạch đầu tư trung và dài hạn để hỗ trợ phát triển ngành.

• Theo thống kê của KPMG, nửa đầu năm 2018, tổng lượng đầu tư vào lĩnh vực Fintech đã tăng gần 300% về giá trị so với cùng kỳ năm 2017, cho thấy sự kỳ vọng lớn vào tiềm năng phát triển của ngành.

• Các trung tâm Fintech hàng đầu thế giới như Silicon Valley (Mỹ), London (Anh), Singapore, Hong Kong và Tel Aviv (Israel) đang dẫn đầu về đổi mới sáng tạo và thu hút vốn đầu tư.

• Các lĩnh vực nhận được sự quan tâm lớn nhất bao gồm: thanh toán điện tử, cho vay ngang hàng, bảo hiểm công nghệ (Insurtech), quản lý tài sản (Wealthtech) và Blockchain.

• Các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Apple, Facebook và Amazon (GAFA) tại phương Tây, và Baidu, Alibaba, Tencent (BAT) tại Trung Quốc đều đã tham gia vào lĩnh vực Fintech, tạo nên sự cạnh tranh gay gắt với các định chế tài chính truyền thống.

Một vài thực trạng của fintech trên thế giới

5.2. Thực trạng Fintech tại Việt Nam

Cùng với xu hướng toàn cầu, Việt Nam cũng đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Fintech trong những năm gần đây:

• Số lượng công ty Fintech tăng gấp đôi chỉ trong vòng 5 năm, tạo nên làn sóng khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực tài chính.

• 48% Fintech Việt tập trung vào thanh toán (OnePay, VTC Pay, BaoKim, NganLuong), phần còn lại mở rộng sang các lĩnh vực mới như cho vay, quản lý tài sản và blockchain.

• VPBank, TPBank và các ngân hàng hàng đầu đang dẫn đầu cuộc đua chuyển đổi số, tạo nên làn sóng ngân hàng số toàn diện.

• Ví điện tử Momo, ZaloPay, VNPay đang phủ sóng mạnh mẽ, thay đổi thói quen thanh toán của người Việt chỉ trong vài năm ngắn ngủi.

• Dù vậy, so với các "trung tâm Fintech" như Singapore hay Indonesia, Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác.

6. Cơ hội và thách thức của fintech

6.1. Cơ hội phát triển

• Thúc đẩy tài chính toàn diện: Fintech mở rộng cửa tiếp cận dịch vụ tài chính cho 70% người dân chưa có tài khoản ngân hàng, đặc biệt ở vùng sâu vùng xa.

• Tối ưu hóa 24/7: Các nền tảng fintech giúp người dùng giao dịch mọi lúc, mọi nơi với chi phí thấp hơn 25-50% so với kênh truyền thống.

• Bệ phóng startup: Thị trường 18 tỷ USD vào năm 2024 đang thu hút vốn đầu tư mạnh mẽ, tạo môi trường lý tưởng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

• Cá nhân hóa trải nghiệm: Big Data và AI giúp các công ty fintech hiểu sâu hành vi khách hàng, cung cấp dịch vụ tài chính "may đo" cho từng cá nhân.

• Cầu nối hợp tác: Fintech không chỉ là đối thủ mà còn là cơ hội hợp tác chiến lược giữa các startup và định chế tài chính truyền thống, tạo nên mô hình kinh doanh đột phá.

Ứng dụng Big Data giúp công ty fintech hiểu sâu hơn về hành vi của khách hàng

6.2. Thách thức

• Khoảng trống pháp lý: Các quy định hiện hành chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ, tạo ra vùng xám pháp lý và rủi ro tuân thủ.

• Mối đe dọa an ninh mạng: Việt Nam đối mặt với hơn 10.000 cuộc tấn công mạng mỗi năm, đặt ra thách thức lớn về bảo mật cho các nền tảng fintech.

• Hành vi người dùng: 62% người Việt vẫn ưa chuộng tiền mặt và nhiều người còn e ngại về bảo mật khi sử dụng các giải pháp tài chính số.

• Thiếu nhân lực chuyên sâu: Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng chuyên gia fintech có kiến thức liên ngành về tài chính, công nghệ và pháp luật.

• Nguồn nhân lực chất lượng cao: Fintech là lĩnh vực đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ cao, am hiểu cả về tài chính và công nghệ. Tuy nhiên, Việt Nam đang thiếu hụt nhân sự chuyên môn trong lĩnh vực này, đặc biệt là các chuyên gia về AI, blockchain, bảo mật mạng và phân tích dữ liệu lớn.

• Thói quen sử dụng tiền mặt: Mặc dù thanh toán không tiền mặt đang phát triển nhanh chóng, nhưng thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn phổ biến ở nhiều khu vực, đặc biệt là vùng nông thôn và miền núi. Điều này tạo ra thách thức cho việc phổ cập các giải pháp Fintech đến mọi đối tượng người dùng.

7. Tương lai và xu hướng phát triển của Fintech

Fintech đang bước vào kỷ nguyên bùng nổ với những đột phá công nghệ đầy hứa hẹn. Năm xu hướng chủ đạo sẽ định hình tương lai của ngành này:

• AI và Machine Learning: Trở thành "bộ não" của hệ thống tài chính, tự động hóa phân tích rủi ro, phát hiện gian lận và cá nhân hóa dịch vụ theo hành vi người dùng. Chatbot thông minh sẽ xử lý 70% yêu cầu khách hàng mà không cần con người.

Chatbot thông minh sẽ xử lý 70% yêu cầu khách hàng mà không cần con người

• Ngân hàng mở & API: Phá vỡ "bức tường" giữa các định chế tài chính, tạo hệ sinh thái liền mạch nơi dữ liệu được chia sẻ an toàn, giúp khách hàng trải nghiệm dịch vụ xuyên suốt từ nhiều nhà cung cấp chỉ qua một giao diện.

• Ngân hàng số toàn diện: Neobank không chi nhánh vật lý sẽ bùng nổ, đặc biệt tại thị trường mới nổi, với chi phí thấp hơn 60% so với ngân hàng truyền thống nhưng mang lại trải nghiệm vượt trội trên di động.

• Sinh trắc học & Thanh toán vô hình: Khuôn mặt, vân tay và giọng nói sẽ thay thế thẻ và mật khẩu, mang lại giao dịch "chạm là thanh toán" trong 3 giây. Thanh toán sẽ diễn ra "vô hình" tích hợp vào các hoạt động hàng ngày.

• DeFi & Tài chính phi tập trung: Blockchain và hợp đồng thông minh sẽ tạo nên hệ thống tài chính không cần trung gian, với khả năng tiếp cận toàn cầu, chi phí giao dịch giảm tới 90% và minh bạch tuyệt đối.

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, Fintech chắc chắn sẽ tiếp tục tạo ra những thay đổi sâu rộng trong ngành tài chính, mang lại nhiều giá trị và tiện ích cho xã hội. Đây không chỉ là một xu hướng tạm thời mà là một chuyển đổi căn bản của nền tài chính toàn cầu trong kỷ nguyên số.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp như AIA Việt Nam cũng đang chủ động tiếp cận và ứng dụng công nghệ tài chính vào hoạt động kinh doanh, nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa quy trình nội bộ. Việc kết hợp giữa chuyên môn bảo hiểm và công nghệ tài chính sẽ tạo ra nhiều giá trị gia tăng cho khách hàng, đồng thời mở ra cơ hội phát triển mới cho doanh nghiệp trong tương lai. Hy vọng những nội dung trên hữu ích với bạn và đừng quên chia sẻ đến bạn bè nhé!

Nguồn tham khảo:

1. https://www.vpbank.com.vn/bi-kip-va-chia-se/retail-story-and-tips/vpb-online-category/fintech-la-gi
2. https://insight.isb.edu.vn/cong-nghe-tai-chinh-fintech-tai-viet-nam/
3. https://tuyensinh.uel.edu.vn/nganh-cong-nghe-tai-chinh-la-gi/

Lưu ý: Nội dung bài viết được tổng hợp từ các nguồn thông tin uy tín tại thời điểm đăng bài, chỉ mang tính tham khảo và không phải lời khuyên đầu tư hay kinh doanh, các nhận định về kinh tế có thể thay đổi theo tình hình thực tế và hiệu quả khi áp dụng có thể khác nhau tuỳ hoàn cảnh của từng người, vì vậy người đọc nên tìm hiểu thêm và cân nhắc kỹ trước khi áp dụng.