1. Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm là gì?

Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm được hiểu là việc người được bảo hiểm chuyển giao quyền yêu cầu bên thứ ba (người gây ra thiệt hại) bồi thường cho công ty bảo hiểm sau khi đã nhận đầy đủ số tiền bồi thường từ phía công ty. Về bản chất, đây là một cơ chế thế vai về mặt pháp lý, giúp công ty bảo hiểm thu hồi lại số tiền họ đã chi trả cho khách hàng bằng cách đòi trực tiếp từ phía người có lỗi.

Trong quá trình thực hiện thế quyền, người được bảo hiểm có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ chứng cứ, hồ sơ và hỗ trợ công ty bảo hiểm thực hiện các thủ tục pháp lý đối với bên thứ ba. Nguyên tắc thế quyền còn đảm bảo sự công bằng về mặt pháp luật vì người gây ra lỗi phải có trách nhiệm bồi thường, không thể đùn đẩy trách nhiệm cho đơn vị bảo hiểm. 

Ví dụ: Xe của người tham gia bảo hiểm bị một xe khác đâm hỏng (lỗi 100% do xe kia). Công ty bảo hiểm sẽ bồi thường cho người tham gia bảo hiểm để sửa xe. Sau đó, công ty bảo hiểm sẽ thay mặt người tham gia bảo hiểm lấy lại số tiền bồi thường này từ chủ xe đã đâm họ.

>>> Xem thêm: Đặc điểm chung & riêng của các loại hình bảo hiểm phổ biến

Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm là gì?

2. Cơ sở pháp lý của nguyên tắc thế quyền

Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm được hình thành dựa trên các quy định hiện hành của pháp luật nhằm đảm bảo việc bồi thường phải đúng bản chất, đúng đối tượng và tránh trục lợi bất chính từ bảo hiểm. Cụ thể, cơ sở pháp lý của nguyên tắc này bao gồm:

●       Bồi thường không vượt quá tổn thất thực tế: Theo Điều 365 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 49 Luật Kinh doanh bảo hiểm, số tiền doanh nghiệp bảo hiểm chi trả cho người được bảo hiểm không được cao hơn phần thiệt hại thực tế phát sinh. 

●       Giới hạn trách nhiệm bồi hoàn của bên thứ ba: Số tiền mà bên thứ ba phải bồi thường cho doanh nghiệp bảo hiểm không vượt quá khoản tiền mà doanh nghiệp đã bồi thường cho người được bảo hiểm.

●       Người được bảo hiểm phải cung cấp đầy đủ hồ sơ, biên bản, tài liệu, bằng chứng liên quan đến tổn thất để hỗ trợ doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện quyền đòi bồi thường.

●       Đảm bảo tính công bằng và trách nhiệm pháp lý: Việc chuyển quyền đòi bồi thường giúp tránh tình trạng bên thứ ba gây thiệt hại nhưng không phải chịu trách nhiệm, từ đó hạn chế các hệ lụy pháp lý và xã hội phát sinh sau này. 

3. Điều kiện để nguyên tắc thế quyền được áp dụng

Để nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm được áp dụng đúng quy định và phát sinh hiệu lực pháp lý thì cần đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

●       Tổn thất thuộc trách nhiệm chi trả của doanh nghiệp bảo hiểm: Sự kiện gây tổn thất phải nằm trong phạm vi được doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận chi trả như tai nạn, hư hỏng tài sản do lỗi của bên thứ ba.

●       Doanh nghiệp bảo hiểm đã thực hiện bồi thường: Nguyên tắc thế quyền chỉ phát sinh sau khi doanh nghiệp bảo hiểm hoàn tất việc bồi thường cho người được bảo hiểm, không áp dụng trước thời điểm này.

●       Xác định được bên thứ ba có trách nhiệm: Phải có căn cứ rõ ràng để xác định cá nhân hoặc tổ chức gây ra thiệt hại, ví dụ như người điều khiển phương tiện khác, đơn vị thi công, nhà cung cấp dịch vụ liên quan.

●       Người được bảo hiểm không từ bỏ quyền đòi bồi thường: Nếu người được bảo hiểm tự ý thỏa thuận, miễn trách nhiệm hoặc từ chối quyền yêu cầu bên thứ ba bồi thường thì doanh nghiệp bảo hiểm sẽ không thể áp dụng nguyên tắc thế quyền.

Doanh nghiệp bảo hiểm phải thực hiện bồi thường cho người được bảo hiểm trước khi thế quyền

4. Quy trình thực hiện nguyên tắc thế quyền

Quy trình thực hiện nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm được pháp luật quy định rõ nhằm đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp bảo hiểm và tính công bằng trong bồi thường. Trình tự cơ bản thường diễn ra như sau:

●       Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, người được bảo hiểm phải thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm. Căn cứ theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ phối hợp cùng các cơ quan chức năng để xác định hành vi gây thiệt hại của người thứ ba.

●       Sau khi thẩm định hồ sơ, doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người được bảo hiểm theo hợp đồng đã ký kết.

●       Người được bảo hiểm có trách nhiệm chuyển cho doanh nghiệp bảo hiểm quyền yêu cầu bên thứ ba bồi hoàn số tiền đã được bồi thường. Đây là nghĩa vụ bắt buộc theo Luật Kinh doanh bảo hiểm.

●       Người được bảo hiểm phải phối hợp, cung cấp đầy đủ chứng từ, thông tin, biên bản và bằng chứng cần thiết để doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện quyền đòi bồi hoàn.

●       Người được bảo hiểm có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho bên thứ ba về việc chuyển giao quyền yêu cầu, đảm bảo tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự.

Trên cơ sở quyền đã được chuyển giao, doanh nghiệp bảo hiểm trực tiếp làm việc và yêu cầu bên thứ ba hoàn trả khoản tiền đã bồi thường. 

Quy trình thực hiện nguyên tắc thế quyền

5. Tác dụng và lợi ích của nguyên tắc thế quyền

Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm không chỉ là cơ chế pháp lý mà còn mang lại nhiều tác dụng và lợi ích thiết thực cho các bên liên quan. Một số lợi ích và tác dụng của nguyên tắc này:

Tác dụng của nguyên tắc thế quyền:

●       Đối với người được bảo hiểm: Ngăn ngừa tình trạng nhận bồi thường hai lần từ cả doanh nghiệp bảo hiểm và bên thứ ba đối với cùng một tổn thất, đảm bảo bồi thường đúng bản chất thiệt hại.

●       Đối với doanh nghiệp bảo hiểm: Tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp bảo hiểm yêu cầu bên thứ ba hoàn trả khoản tiền đã chi trả, góp phần cân đối quỹ bảo hiểm và kiểm soát rủi ro tài chính.

Lợi ích của nguyên tắc thế quyền:

●       Nhận bồi thường nhanh chóng: Người được bảo hiểm được chi trả kịp thời mà không phải chờ giải quyết tranh chấp với bên thứ ba.

●       Đảm bảo công bằng trách nhiệm: Bên gây ra thiệt hại vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường theo đúng nguyên tắc.

●       Góp phần ổn định phí bảo hiểm: Việc doanh nghiệp bảo hiểm thu hồi được khoản tiền từ bên thứ ba giúp giảm tổn thất, từ đó duy trì mức phí bảo hiểm hợp lý cho người tham gia.

●       Bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên: Người được bảo hiểm được bồi thường đầy đủ còn doanh nghiệp bảo hiểm tránh được việc chi trả không công bằng hoặc vượt quá trách nhiệm.

Nguyên tắc thế quyền giúp người được bảo hiểm giảm thiểu rủi to tranh chấp với bên thứ ba

6. Nguyên tắc thế quyền có áp dụng trong bảo hiểm nhân thọ/sức khỏe không?

Căn cứ theo khoản 4 Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm không được áp dụng trong bảo hiểm nhân thọ/sức khỏe. Khác với tài sản (có thể xác định giá trị thiệt hại chính xác), tính mạng và sức khỏe con người không thể được định giá bằng tiền. Do đó, số tiền bảo hiểm được chi trả sẽ dựa trên số tiền đã thỏa thuận trong hợp đồng (khoán), không phải bồi thường theo thiệt hại thực tế. 

7. Các lưu ý khi áp dụng nguyên tắc thế quyền

Khi tìm hiểu và áp dụng nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm, người tham gia bảo hiểm cần nắm rõ một số lưu ý quan trọng dưới đây để tránh hiểu sai và đảm bảo quyền lợi hợp pháp:

●       Không áp dụng đối với bảo hiểm con người: Nguyên tắc thế quyền không được áp dụng cho hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm sức khỏe. Đây là các loại hình bảo hiểm chi trả theo định mức đã thỏa thuận, không mang bản chất bồi thường thiệt hại tài sản.

●       Chỉ phát sinh khi có bên thứ ba gây thiệt hại: Nguyên tắc thế quyền chỉ được áp dụng trong trường hợp tổn thất xuất phát từ hành vi của bên thứ ba có trách nhiệm bồi thường, không áp dụng nếu thiệt hại do rủi ro khách quan.

●       Doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường trước: Điều kiện bắt buộc để áp dụng nguyên tắc thế quyền là doanh nghiệp bảo hiểm đã hoàn tất việc chi trả tiền bồi thường cho người được bảo hiểm theo hợp đồng.

●       Không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người được bảo hiểm: Việc áp dụng nguyên tắc thế quyền không làm giảm hay mất quyền lợi của người được bảo hiểm. Người tham gia bảo hiểm vẫn nhận đầy đủ khoản bồi thường còn quan hệ truy đòi chỉ phát sinh giữa doanh nghiệp bảo hiểm và bên thứ ba gây thiệt hại.

Nguyên tắc thế quyền trong bảo hiểm đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng quyền lợi giữa các bên. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này giúp người được bảo hiểm nhận bồi thường kịp thời, đồng thời đảm bảo bên gây thiệt hại vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên tắc thế quyền để yên tâm hơn khi tham gia và sử dụng các quyền lợi bảo hiểm của mình.